و حسین ( علیه السلام) چون برزمین فتاد، چشمه عشق افلاکی، از خاک جوشیده و زمین و زمان درهم پیچید . زمان برمدار عاشورا و زمین برگرد کربلا، به طواف آمد و از آن روز هر لحظه عاشورا شد و هر جا کربلا . نام حسین در همه عالم پیچید . امروز چون بیرق عزای حسین ( علیه السلام) برافراشته میشود، عالم در مصیبتسنگین او به سوگ مینشیند .
عزت و افتخار حسینی در کلام امام خمینی
حضرت امام خمینی در اینباره چنین میفرماید:
شما در کجا سراغ دارید که ملتی اینطور هماهنگ بشود؟ اینها را در تمام کشورهای اسلامی و ملتهای اسلام، سید الشهداء در روز تاسوعا و عاشورا هماهنگ کرده است; بروید هندوستان همین بساط است، بروید پاکستان همین بساط است، بروید افغانستان همین بساط است . هرجا بروید همین بساط است . (1)
محرم در کولومبیا
مراسم عزاداری در کولومبیا به صورت سنتی در ایام سوگواری حضرت اباعبداللهالحسین اجرا میشود . شیعیان مهاجر در این کشور فاقد حسینیه یا فاطمیه هستند; ولی با امکانات محدود، عزت و افتخار حسینی را به نمایش میگذارند . تنها مکان تجمع آنان مسجد شهرمایکائو است . (2)
عاشورا در کانادا
برگزاری مراسم دهه محرم و عاشورا از جمله نمودهای فرهنگی ویژه شیعیان کاناداست .
برجستهترین ویژگی مراسم عزت و افتخار حسینی که به صورت مشترک بین جامعه شیعیان مقیم کانادا برگزار میشود; تشکیل مجالس سخنرانی است که آنها با دعوت از روحانیان از کشورهای عراق، لبنان، هند، پاکستان و ایران، از سخنان آنها استفاده میکنند . (3)
اجرای مراسم عزاداری شیعیان، در مکانهای استیجاری سرپوشیده، به عنوان حسینیه است و توام با سینه زنی و زنجیر زنی میباشد . در سال 1993 میلادی، برخی از شیعیان در شهر «تورنتو» کانادا، برای مطرح کردن شیعه به عنوان یک جمعیت مطرح در آن کشور، اقدام به برگزاری راهپیمایی به صورت دستههای عزاداری نمود که این موضوع در مطبوعات کانادا نیز منعکس گردید .
قاره آفریقا
شیعیان آفریقای شرقی، شیعیان دوازده امامی و جمع بیشتری از آنان شیعیان اسماعیلی هستند . در ایام محرم، شیعیان اسماعیلی در مساجد خود به نام «جماعتخوان» و شیعیان امامیه هندی و پاکستانی در مساجد خود به نام «امامباره» به عزاداری برای امام حسین و شهدای کربلا میپردازند . (4)
عاشورا و محرم در مصر
اولین علوی که پا به مصر گذاشت، «علی بن محمد بن عبدالله» بود و بسیاری از مردم مصر با وی بیعت کردند . تشیع در مصر هواداران بسیاری داشت، تا این که متوکل عباسی به سبب ترس از قیام و نهضت علویون، دستور تبعید خاندان ابوطالب را از مصر به عراق در سال 236 قمری صادر کرد . پس از سقوط فاطمیان در مصر، فقط میلاد فرخنده امام حسین تا به امروز همچنان پابرجاست که همراه با برقراری جشنهای رسمی و با شکوه طی چند روز برگزار میشود . صوفیان مصر، شب نیمه شعبان و ماه مبارک رمضان را همچنان جشن میگیرند .
عاشورا در تونس
با تسلط فاطمیان در سال 909 میلادی بر تونس، مذهب شیعه دراین کشور کوچک آفریقایی گسترش یافت و باتاسیس شهر مهدیه بر ساحل دریای مدیترانه، فاطمیان اقدام به ترویج مذهب شیعه در سراسرکشور تونس و سپس در شمال آفریقا نمودند . رفته رفته ایام الله تاسوعا و عاشورا جزو سنتهای مذهبی تونس شد و روز عاشورا از تعطیلات رسمی تونس محسوب میشد . مردم تونس به پاس عزت و افتخار حسینی در ایام محرم از هرگونه مراسم شادی مثل جشن عروسی و ختنهکنان و ... خودداری میکردند و معتقد بودند که اجرای مراسم شادی در این ایام «مش ملیح» یعنی خوش یمن نیست .
یکی دیگر از مراسم این ایام که به اعتقاد آنها صورت میگیرد، همراهی در عزاداری حضرتزهراست که با رفتن به قبرستان در صبح عاشورا، با فاطمه زهرا هم ناله میشوند . مردم تونس بنابر یک سنت قدیمی، معتقدند که همه ارواح در روز عاشورا کنار قبر خود حضور پیدا میکنند و منتظر دیدار بستگان زنده خود هستند و نمیخواهند این انتظار به ناامیدی مبدل گردد و معتقدند ارواحی که دیدار کننده نداشته باشند، حضرت فاطمه برقبور آنهاتوقف میکند و جهت آمرزش آنها فاتحه میخواند . (5)
مردم تونس در این روز هزینه بسیاری جهتخرید طعام و میوه اختصاص میدهند و روز تاسوعا تاکید برخوردن گوشت مرغ و غذایی شبیه ماکارانی دارند . شب عاشورا با آتش زدن علفهای خشک و شعلهور کردن آنها که به «اجیجه» شهرت دارد، گلولههایی را شلیک میکنند و بر این اعتقادند که این عمل، موجب شادمانی اطفال کربلا میگردد . (6)
محرم و صفر در سنگال
شیعیان سنگال بیشتر لبنانی مهاجر که حدود دوهزار و پانصد و دوهزار سنگالی هستند که در محرم و مخصوصا عاشورا، مراسم عزاداری برپا میکنند .
روز عاشورا (معروف به تنخریت) در این کشور تعطیل رسمی است و بعضا هر فرقهای، روزی را تعطیل میکند و گاه پیش میآید که دویا سه روز متوالی تعطیل است .
مراسم عاشورا در سنگال شکل سنتی دارد و هر فرقه به سبک خودش به عزاداری میپردازند . مثلا در بین فرقههای تیجانیه و قادریه تا اندازهای مرثیه خوانی رواج دارد و واقعه عاشورا را از طریق نوارهای صوتی برای مردم تشریح میکنند . برخی به آداب و رسوم سنتی پایبند نیستند; ولی در روز عاشورا به نماز و روزه میپردازند و هزار بار (قل هوالله احد) و (استغفرالله) میخوانند و صلوات میفرستند . (7)
عاشورا در مراکش
سنتحسنهای که در دیگر کشورهای اسلامی وجود ندارد یاکمتر وجود دارد، این است که مردم مراکش در روز عاشورا دستهجمعی زکات میپردازند، تا از این طریق به یاری افراد بیبضاعت و مستحق بشتابند . این زکات به داراییهای ثابت و منقول و سودهای به دست آمده آنها در سال جاری تعلق میگیرد که به سبک جشن عاطفهها جمع آوری و به فقرا و مستمندان میپردازند و از سوی دیگر احیای عاشورا برای مردم مغرب یادآور شهادت سبطنبی (حسین بن علی) در کربلاست .
عاشورا در سومالی
با هجرت جمعی از شیرازیهای ایران به آفریقا در اوایل قرن سوم هجری، اسلام، فرهنگ، تمدن و هنر ایرانی به آن قاره راه پیدا کرد . مردم سومالی ایام محرم به ویژه عاشورا را بزرگ میدارند . (8)
محرم و صفر در کنیا
مردم کنیا، آغاز ماه محرم را آغاز سال هجری قمری میدانند . مراسم عزاداری مردم کنیا در جراید این کشور منعکس میشود . روش عزاداری مردم کنیا و مجالس وعظ، سخنرانی، سینه زنی، و اصطلاحت عزادار، مجلس (Majlis) ماتم، امام باره و چهلم (Chelum) نشانگر آن است که این مراسم چند قرن پیش توسط ایرانیان شیعه به این سرزمین منتقل شده است . مردم کنیا در کنار مراسم سینه زنی، زنجیرزنی، مرثیهسرایی، مجالس تعزیه خوانی (شبیه خوانی) نیز بر پا میکنند . بعد از چهل روز هم مراسم چهلم امام و شهدای نینوا برپا میکنند . شیعیان کنیا براین باورند که آخرین روز صفر، روز قصاص و کشته شدن عمر سعد توسط مختار ثقفی است، لذا به این مناسبت، این روز را جشن میگیرند و پارچههای سیاه را از تن بیرون میآورند و به شادی میپردازند . (9)
عاشورا در سیرالئون
از چند سال پیش در دهه اول ماه محرم و اربعین حسینی، در انستیتو بین المللی علوم اسلام (مهد جمهوری اسلامی ایران) هر شب در سالن اجتماعات رایزنی فرهنگی . مراسم عزاداری و سوگواری اباعبدالله الحسین برگزار میشود و در برخی از شهرهای مهم سیرالئون از جمله «بو» و «کنیما» نیز مراسم مشابهی توسط برخی از فارغ التحصیلان حوزه علمیه قم (تبعه سیرالئون) تشکیل میشود و به ایراد سخنرانی میپردازند .
محرم در پاکستان
در ایام محرم و عاشورا جامعه پاکستان حالتسوگوارانهای به خود میگیرد و «امام باره» ها و «ذوالجناح» ها که نقش عمدهای در فرهنگ عزاداری عاشورای پاکستان دارند، فعال میشوند . تاسوعا و عاشورا در سراسر این کشور تعطیل رسمی است و مردم پاکستان فرصت مناسبی برای شرکت درمراسم عزاداری دارند . صدا و سیمای پاکستان، روزهای محرم به ویژه تاسوعا و عاشورا برنامههای عادی خود را قطع و یکسره برنامههای مخصوص مراسم عزاداری و اخبار ایام را پخش میکنند .
محرم در هند
بزرگترین جمعیت تشیع در جهان، در شبه قاره هند و پاکستان است که تعداد شیعیان هند دوبرابر شیعیان ایران است . (10) مضامین و ارزشهای شیعی در ادب اردو که در معماری امام بارهها به کاررفته است، به چشم میخورد . در شهر لکنهو با وجود نفوذ بریتانیا، فرهنگ غنی شیعه ادامه یافت و مدرسه «الواعظین» به تربیت مربیان و مبلغان شیعه میپرداخت . شیعیان هند در ماه محرم هرسال، مراسم با عظمتی در بزرگداشت عزت و افتخار حسینی برپا میکنند . در این مراسم به سخنرانی و بیان وقایع کربلا با نثر و نظم میپردازند و متعاقب آن مراسم سینه زنی اجرا میشود و آرامگاه کوچکی به نام «تعزیه» و علمهایی که معروف به بیرق حضرت الوالفضل است، در اماکن متبرک خود به نام «امام باره» نگهداری میکنند و در روز عاشورا، طی مراسمی، دسته جمعی بیرون میآورند (نظیر مراسم حمل نخل که دریزد، جنوب خراسان، و بعضی از شهرهای اصفهان، مثل شهر علویجه و دیگر شهرهای ایران مرسوم است)
شور مصیبت امام حسین، تاثیر روحی فوقالعادهای بر زنان آن دیار باقی میگذارد . به طوری که النگوهای خود را میشکنند، سرخود را شانه نمیزنند، جواهرات برخویشتن نمیآویزند و از پوشیدنیهایی به رنگ روشن خودداری میکنند . این سوگواریها گاهی تا اربعین امام حسین ادامه مییابد . مراسم عاشورا، اهل سنت در هند را تحت تاثیر قرارداده و موجب تقرب آنان به شیعه گشته است، به طوری که عقیده تفضیله (برتری امام علی و فرزندانش برسایرخلفا) از سوی بسیاری از نخبگان سنی پذیرفته شده و از بنیامیه تبری میجویند .
در خانههای شیعیان به تعداد افراد خانواده، ماکتهایی شبیه حرم مطهر ائمه وجود دارد که به «شبیه روضه» مشهوراست . شیعیان هند با روشن کردن شمع و یا عود در کنار آنها حماسه کربلا را در قلوب خود زنده نگه میدارند . مردان نیز در انجمنهای مختلفی که تحت عنوان «انجمن ماتم» استبه عزاداری میپردازند و در حالی که شمایل بهدست دارند، از خانهای به خانه دیگر میروند و در غروب عاشورا، به محلهایی که «کربلا» نام گذاری شده است میروند و درآنجا شمایل را به خاک میسپارند . (11)
عاشورا در آلمان
پس از جنگ جهانی اول، گروهی از سربازان و افسران مسلمان ارتشهای درگیر، در آلمان باقی ماندند . طبق منابع آلمانیها در حال حاضر حدود دو میلیون مسلمان در جمهوری فدرال آلمان زندگی میکنند که بیشتر آنان شیعه و در شهرهای فرانکفورت، مونیخ، آخن، هانوور، هامبورگ زندگی میکنند . در شهر هامبورگ حدود پانزده هزار ایرانی زندگی میکنند که محل عبادت و عزاداری آنها مسجدی در کنار دریاچه «استر» است . ساختن این مسجد در سال1332ش، بنا به تقاضای جمعی از شیعیان ایرانی مقیم هامبورگ به دستور آیه الله العظمی بروجردی شد .
برنامههای عزاداری در مسجد هامبورگ در ایام محرم به ویژه تاسوعا و عاشورا با تلاوت قرآن و سپس سخنرانی آغاز میشود و با سینه زنی به پایان میرسد، شیعیان ایرانی و پاکستانی و افغانی بیشترین عزاداران را تشکیل میدهند که برخی از آنان از شهرهای اطراف آلمان که تا چهارصد کیلومتر بامرکز اسلامی هامبورگ فاصله دارد، شرکت میکنند و تا صبح در آنجا به عزاداری میپردازند .
محرم در بلژیک
مراسم عاشورا در بین شیعیان بلژیک به صورت کاملا طبیعی و بدون خرافه اجرا میشود . بعضی از آنها در مسجدالرضا و برخی با اجاره مکانهایی مختلف (تحت عنوان حسینیه) و شیعیان عراقی در شهر «آنورس» در یک منزل شخصی گرد هم میآیند و به سینه زنی و نوحه خوانی میپردازند .
به طور کلی فرهنگ عاشورا و گرامیداشت آن، در بین شیعیان روح تازهای دمیده و خصوصا در سالهای اخیر عزاداری آنها به سبک عزاداری و نوحه سرایی اعراب ایرانی الاصل است . (12)
محرم و عاشورا در انگلستان
مرکزی که محل تجمع مسلمانان به ویژه شیعیان در آن کشوراست، حسینیهای استبه نام «امام حسین» که بیشتر گردآورندگان آن ایرانی و عرب هستند، بسیاری از برادران انگلیسی مشتاق شرکت و حضور دراین حسینیه هستند، اما به سبب عدم آشنایی با زبان عربی و فارسی، این کار برایشان دشوار است .
محرم در یونان
مراسم عاشورا به وسیله شیعیان پاکستانی در منازلشان و توسط سفارت ایران در محل سفارتخانه برگزار میشود و شیعیان در مراسم عزاداری یکدیگر شرکت میکنند . (13)
محرم در دانمارک
حدود چهل هزار شیعه در دانمارک زندگی میکنند . این کشور بر خلاف برخی کشورهای دیگر، مشوق مؤسسان مراکز فرهنگی است و هفتاد درصد هزینه مدرسه سازی، کتابخانه، مراکز آموزشی، مسجد و حسینیه را میپردازد . مراسم عزای حسینی در نه مرکز اسلامی با نامهای زیر اجرا میشود:
1 - دارالحسین
2 - مؤسسه دارالحسین
3 - حسینیه ایرانیان
4 - حسینیه شهید صدر
5 - مرکز فرهنگی لبنانیها
6 - حسینیه مرکز جعفری
7 - حسینیه مصلی الایمان
8 - حسینیه افاغنه
9 - حسینیه شیرازی
عاشورا در پرتغال
شیعیان همه ساله مراسم تاسوعاو عاشورا و شام غریبان را در محل «محفل شیعیان امام زمان (عج) در شهر «آلمادا» واقع در «لیسبون» برگزار میکنند . در این مراسم پس از مداحی، سینه زنی، نوحه خوانی و سخنرانی، نماز جماعتبرگزار میگردد و در پایان حاضران اطعام میشوند . (14)
عاشورا در ترکیه
برخی از منابع حدود یک سوم از کل کردهای ساکن ترکیه را شیعه یا علوی میدانند و بعضی دیگر علویون ترکیه را بالغ بر بیست و پنج درصد یعنی یک چهارم سکنه ترکیه میدانند . (15) همایش شیعیان در محرم و عاشورا در مناطق و شهرهای مختلف ترکیه از جمله میدان عاشورای زینبیه در منطقه «هالکالی» استانبول، مسجد امام حسین منطقه «کایشلی داغی» ناحیه «قاضی کوی» و مسجد «سیداحمد درهسی» منطقه «کوشویلو» نشانگر کثرت جمعیت علویون و جعفری مذهبان است . آنها از اول تا دهم محرم لباس سیاه برتن میکنند و برای گرامیداشتیاد وخاطره شهدای کربلا به عزاداری میپردازند و در مقابل همدیگر میایستند و شروع به سینهزنی و زنجیرزنی میکنند و بسیاری از عزاداران، پیراهن سفیدی روی لباس مشکی خود میپوشند که به معنی کفن است و نوارهایی از پارچههای سبز و قرمز بر پیشانی میبندند . پس از مراسم سینهزنی و عزاداری، از سخنان رهبر شیعیان ترکیه بهره میبرند و سپس نمایش تمثیلی (تعزیه) از حادثه کربلا بر بالای یک تپه شنی به مورد اجرا در میآید . (16)
محرم و صفر در بحرین
اکثر جمعیتبحرین شیعه و از کشورهای ایران، هند، پاکستان، مصروعمان به این مجمع الجزایر مهاجرت کردهاند و در اجرای مراسم سینه زنی، زنجیر زنی و تعزیه خوانی (شبیهخوانی) به سبک کشور خودشان اقدام میکنند . اکثر عزاداران حسینی در روزها و شبهای هفتم، هشتم، نهم و دهم محرم، در دستههای منظم در کوچهها و خیابانهای بحرین در حالی که پیشاپیش آنها پرچمهای سیاه و شعارهای عاشورا حمل میشود، به حرکت در میآیند و بانواختن سنج و دمام - و بعضا اسبهای سیاه پوش به صورت ذوالجناح امام، به سینه زنی میپردازند . روزهای تاسوعا و عاشورا در بحرین تعطیل رسمی است . در بحرین برای «حسینیه» اصطلاح «ماتم» به کار برده میشود که «شیعیان مراسم اجتماعی، اعیاد مذهبی و حتی مراسم عروسی فرزندانشان را در سه هزار حسینیه کوچک و بزرگ برگزار میکنند . (17)
محرم و صفر در عربستان
به سبب حاکمیت وهابیون بر سرزمین وحی و وجود اختناق درآن کشور، جمعیت دو میلیونی شیعیان عربستان به صورت پنهانی در خانههای خود برای حضرت اباعبدالله الحسین و شهدای کربلا عزاداری میکنند .
در مدینه منوره نه مسجد و حسینیه متعلق به شیعیان است که در ایام محرم و صفر و ماه مبارک رمضان مراسم تعلیم و تفسیر قرآن و مجالس روضهخوانی مفصل و مجللی برپا میکنند و به عزاداری سنتی میپردازند . آل سعود چند سالی است که از ساختن مسجد توسط شیعیان جلوگیری میکند و شیعیان مجبورند برای انعقاد مجالس و مراسم مذهبی، حسینیههایی را به عنوان خانه و ملک شخصی ساخته و در آنها تجمع نموده و شعائر دینی و شیعی را اقامه کنند .
در برخی محلات شیعه نشین احساء وقطیف مراسم شبیه خوانی (تعزیه) برپا میشود و جمعیتبسیاری در آنها شرکت میکنند . در سالهای قبل مراسم تعزیه خوانی سیار و مفصل بوده است و آتش زدن خیمهها و حمل کاروان اسرا و سرهای شهدا به کوفه به همراه دسته جات عزاداری به صورت سمبلیک به نمایش گذاشته میشده است که حکومت آل سعود از آن ممانعتبه عمل آورده است . (18)
محرم و صفر در عمان
در کشور دو میلیون نفری عمان، یک صد هزار شیعه دوازده امامی زندگی میکنند . در اکثر شهرهای عمان حسینیه و مسجد مخصوص شیعیان بنا شده است که همه ساله در ماه محرم وصفر این مراکز سیاهپوش و روزها صبح و عصر، روضه خوانی مفصل درآنها برپا میکنند .
محرم و صفر در کویت
از جمعیتیک میلیون نفری کویت چهلدرصد آنها شیعه هستند . عزاداری در کویت توسط شیعیان، منحصر به ماه محرم و صفر نیست، بلکه در پنجحسینیه کویت در طول سال، هرشب و هر روز مجالس روضه خوانی برقراراست و کسانی که فراغت دارند، صبحها قبل از رفتن سرکار و شبها بعد از کار در این مجالس شرکت میکننند و بهرهمند میگردند . این تنها کشور است که شیعیان آن معتقد به «کل یوم عاشورا و کل ارض کربلا» هستند . در کشور کویت هیاتها و عزاداران حسینی اجازه خروج از محل عزاداری را ندارند .
پانوشتها:
1 . صحیفه نور، ج 10، ص 217
2 . عاشورا در سرزمینها، ش 5، ص 25، عبدالکریم بیآزارشیرازی
3 . همان، ص 29 و 28
4 . عاشورا در سرزمینها، ج 4، ص 7
5 . همان، ج 4، ص 15
6 . کتاب کشور تونس، توصیف بیت الحکمه، کارتاژ، ص 382، 1989 «م»
7 . عاشورا در سرزمینها، ج 4، خلاصه از ص 25 تا 29
8 . عاشورا در سرزمینها، ج 4، ص 34 و 35
9 . دایرة المعارف عقاید و مذاهب، ص 179 و 180
10 . عاشورا در سرزمینها، ج 1، ص 33
11 . همان، ص 45
12 . عاشورا در سرزمینها، ج 3، ص 17 و 18
13 . عاشورا در سرزمینها، ج 3، ص 36 و 37
14 . همان، ص 32 و 31
15 . جهان اسلام، مرتضی اسعدی، ج 2، ص 286
16 . روزنامه ینی یوزیل، 9/3/75
17 . عاشورا در سرزمینها، ج 2، ص 13 تا 17
18 . عزاداری سنتی شیعیان، ج 2، خلاصه ص 854 تا 865
پستها
هیچ نظری موجود نیست:
ارسال یک نظر